Γεννήθηκε στη φυλακή της Γανγράς της Παφλαγονίας (στη Μικρά Ασία), καθώς οι γονείς του, Ρούσος και Θεοδότη, είχαν φυλακιστεί για την πίστη τους.
Οι γονείς του πέθαναν στη φυλακή πριν προλάβει να γεννηθεί, αλλά η μητέρα του προσευχήθηκε να γεννηθεί το παιδί της σώο. Μια ευσεβής Χριστιανή γυναίκα, η Αμμία (ή Αμμιάς), παρέλαβε το βρέφος και το μεγάλωσε. Το όνομα «Μάμας» του δόθηκε επειδή η πρώτη λέξη που πρόφερε όταν άρχισε να μιλάει ήταν η λέξη «μάμα».
Από μικρή ηλικία, ο Μάμας διακρινόταν για την ευσέβεια και τη ρητορική του δεινότητα, διδάσκοντας τον Χριστιανισμό σε συνηλικιώτες του στην Καισάρεια της Καππαδοκίας.
Για να γλιτώσει από τις διώξεις, κατέφυγε στα παρακείμενα βουνά της Καππαδοκίας, όπου έζησε ως ασκητής. Σύμφωνα με τη χριστιανική παράδοση, η πραότητα και η αγιότητά του ήταν τόσο μεγάλη που τα άγρια ζώα της περιοχής τον προσέγγιζαν χωρίς φόβο, ενώ ο ίδιος έτρεφε τα ελάφια και έφτιαχνε τυρί από το γάλα τους, το οποίο μοίραζε στους φτωχούς.
Ο διοικητής της περιοχής, Αλέξανδρος, διέταξε τη σύλληψή του. Παρά τις βασανιστικές ανακρίσεις, ο Μάμας αρνήθηκε να αλλαξοπιστήσει. Ρίχτηκε στην πυρά και αργότερα στη θάλασσα, αλλά διασώθηκε θαυματουργικά.
Οδηγήθηκε στο στάδιο για να κατασπαραχθεί από άγρια θηρία, αλλά τα λιοντάρια αρνήθηκαν να του επιτεθούν και έσκυψαν στα πόδια του (από αυτό το γεγονός προέρχεται η εικονογραφική παράσταση που τον δείχνει πάνω σε λιοντάρι). Τελικά, θανατώθηκε με τρίαινα από έναν ειδωλολάτρη ιερέα σε ηλικία μόλις 15 ετών.
Αγιογραφείται συνήθως ως νεαρός αμούστακος βοσκός, να ιππεύει ένα λιοντάρι και να κρατά ένα αρνάκι ή μια γκλίτσα. Θεωρείται ο προστάτης των κτηνοτρόφων, των βοσκών και των κοπαδιών. Στην Κύπρο συνδέθηκε με την ιδιότητα του προστάτη των φορολογουμένων, καθώς σύμφωνα με τοπικό θρύλο απαλλάχθηκε από τους φόρους λόγω των θαυμάτων που υπέδειξε στον ηγεμόνα. Η μνήμη του τιμάται στις 2 Σεπτεμβρίου.
