Κυριακή 6 Σεπτεμβρίου 2026

Τα Σεπτεμβριανά

Τα Σεπτεμβριανά του 1955 αποτελούν μία από τις πιο μαύρες και δραματικές σελίδες στην ιστορία του Ελληνισμού της Κωνσταντινούπολης.

Πρόκειται για το οργανωμένο και βίαιο ανθελληνικό πογκρόμ που εξαπολύθηκε τη νύχτα της 6ης προς την 7η Σεπτεμβρίου 1955, με την ανοχή και την καθοδήγηση της τότε τουρκικής κυβέρνησης του Αδνάν Μεντερές.

Αφορμή για την έκρηξη της βίας στάθηκε μια σκηνοθετημένη προβοκάτσια: η τοποθέτηση αυτοσχέδιου μηχανισμού στο Ελληνικό Προξενείο της Θεσσαλονίκης, δίπλα στο σπίτι όπου φέρεται να γεννήθηκε ο Κεμάλ Ατατούρκ. Αν και οι υλικές ζημιές ήταν ελάχιστες, ο τουρκικός Τύπος παρουσίασε το γεγονός με εμπρηστικούς τίτλους, πυροδοτώντας ένα προσχεδιασμένο κύμα μίσους.

Μέσα σε λίγες ώρες, οργανωμένες ομάδες όχλου, μεταφερμένες συχνά με φορτηγά από άλλες περιοχές, κατέκλυσαν τους δρόμους της Κωνσταντινούπολης. Με συνθήματα κατά των Ελλήνων και κρατώντας ρόπαλα, τσεκούρια και σιδερογροθιές, επιτέθηκαν συστηματικά στις ελληνορθόδοξες κοινότητες.

Η μανία του όχλου στράφηκε ενάντια σε κάθε τι ελληνικό και χριστιανικό.

Πάνω από 4.000 ελληνικές περιουσίες λεηλατήθηκαν και καταστράφηκαν ολοσχερώς. Χιλιάδες σπίτια παραβιάστηκαν, λεηλατήθηκαν και υπέστησαν σοβαρές ζημιές. Περισσότεροι από 70 ναοί βεβηλώθηκαν, πυρπολήθηκαν ή καταστράφηκαν, ενώ στόχος έγιναν και τα ελληνορθόδοξα νεκροταφεία. Δεκάδες άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, ενώ εκατοντάδες τραυματίστηκαν. Σημειώθηκαν επίσης πολυάριθμοι βιασμοί και προπηλακισμοί.

Τα Σεπτεμβριανά δεν ήταν απλώς μια αυθόρμητη έκρηξη οργής, αλλά ένα καλά οργανωμένο σχέδιο εθνοκάθαρσης και οικονομικής εξόντωσης της ελληνικής μειονότητας. Το πλήγμα στην ψυχολογία των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης ήταν βαρύτατο.

Αν και η παρουσία του ελληνικού στοιχείου στην Πόλη μετρούσε αιώνες ιστορίας, τα γεγονότα του 1955 σηματοδότησαν την αρχή της μαζικής φυγής. Μέσα στις επόμενες δεκαετίες, η άλλοτε ανθούσα ελληνική κοινότητα των δεκάδων χιλιάδων ψυχών συρρικνώθηκε δραματικά, αφήνοντας πίσω της μια ανεξίτηλη πληγή στην ιστορία της Πόλης.