Η περίοδος της Σαρακοστής και ιδιαίτερα η Καθαρά Δευτέρα είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με συγκεκριμένα τρόφιμα, τα γνωστά σαρακοστιανά. Πρόκειται κυρίως για νηστίσιμες επιλογές, όπως όσπρια, λαδερά πιάτα χωρίς κρέας, αλλά και αλιεύματα όπως χταπόδια, καλαμάρια, θράψαλα, σουπιές, γαρίδες και μύδια, μαζί με προϊόντα όπως ο ταραμάς και το αυγοτάραχο. Το πιο αγαπημένο επιδόρπιο της περιόδου είναι ο χαλβάς, που πλέον κυκλοφορεί σε πολλές εμπορικές παραλλαγές.
Πολλά από αυτά τα τρόφιμα, ιδιαίτερα τα αλιεύματα είναι ευαίσθητα στη διατήρηση (ή αλλιώς ευαλλοίωτα). Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορούμε να τα απολαύσουμε με ασφάλεια, αρκεί να έχουμε πάντα στο μυαλό μας μερικές βασικές οδηγίες. Με σωστή αποθήκευση, σωστή προετοιμασία των γευμάτων και γενικά την τήρηση των ορθών πρακτικών υγιεινής, αποφεύγουμε τις αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία μας.
Αρχικά, μετά την αγορά τέτοιων ευαίσθητων προϊόντων που χρειάζονται ψύξη, είναι απαραίτητο να τα μεταφέρουμε και να αποθηκεύουμε το συντομότερο δυνατό στο σπίτι. Για την αποθήκευση, ακολουθούμε τις οδηγίες του παρασκευαστή. Τα αλιεύματα και τα προϊόντα τους (όπως ο ταραμάς, το αυγοτάραχο, ή το μπρικ) αποθηκεύονται σύμφωνα με τις οδηγίες του παρασκευαστή και για το αναγραφόμενο χρονικό διάστημα (ημερομηνία ελάχιστης διατηρησιμότητας ή η τελική ημερομηνία ανάλωσης, ενώ θα πρέπει να δίνεται προσοχή για τυχόν αλλοίωση των οργανοληπτικών χαρακτηριστικών τους (αλλαγή χρώματος, οσμής ή γεύσης. Διατηρούμε τα ωμά οστρακοειδή μακριά από τα φρέσκα φρούτα, λαχανικά και τα άλλα τρόφιμα που καταναλώνονται ωμά ή είναι έτοιμα προς κατανάλωση, για να αποφύγουμε τη διασταυρούμενη επιμόλυνση.
Όταν πρόκειται να προετοιμάσουμε τα γεύματα, φροντίζουμε να έχουμε πλύνει τα χέρια μας και χρησιμοποιούμε ξεχωριστό εξοπλισμό (μαχαίρια, σανίδες κοπής) για τα θαλασσινά, το ωμό κρέας και τα πουλερικά, από τα υπόλοιπα, έτοιμα προς κατανάλωση τρόφιμα, ώστε να μην έρθουν σε επαφή μεταξύ τους. Αν ο πάγκος μας είναι μικρός, τότε πρώτα τελειώνουμε με τον χειρισμό ωμών τροφίμων για μαγείρεμα και μετά καθαρίζουμε και απολυμαίνουμε την επιφάνεια όπου δουλέψαμε και τα εργαλεία που χρησιμοποιήσαμε για να κάνουμε αργότερα την προετοιμασία ενός γεύματος που δεν χρειάζεται μαγείρεμα, όπως η σαλάτα.
Μαγειρεύουμε καλά και για όσο χρόνο χρειάζεται, σύμφωνα με τις οδηγίες του προμηθευτή, τις οποίες βρίσκουμε στη συσκευασία του τροφίμου στην περίπτωση συσκευασμένων προϊόντων. Σε κάποιες περιπτώσεις υπάρχουν παραπομπές σε ιστοσελίδες για να βρούμε περισσότερες λεπτομέρειες ή και βίντεο με τρόπους μαγειρέματος. Το καλό μαγείρεμα μας προστατεύει από βιολογικούς κινδύνους όπως βακτήρια και ιούς, που μπορούν να προκαλέσουν τροφιμογενή νοσήματα. Παράδειγμα τέτοιων βιολογικών κινδύνων είναι οι νοροϊοί που είναι ένα αίτιο επιδημιών γαστρεντερίτιδας.
Στη συνέχεια, ακολουθούν ορισμένες χρήσιμες συμβουλές για την επιλογή τροφίμων που καταναλώνονται ειδικά την περίοδο της Σαρακοστής.
Κεφαλόποδα (π.χ. χταπόδια, καλαμάρια, θράψαλα, σουπιές)
Τα βρίσκουμε στην αγορά, είτε νωπά, είτε κατεψυγμένα, είτε αποψυγμένα.
Στα νωπά προσέχουμε:
Να μην έχουν δυσάρεστη οσμή, ή οσμή αμμωνίας, ή οποιαδήποτε άλλη οσμή, ξένη προς το προϊόν, αλλά να αναδίδουν την χαρακτηριστική οσμή της θάλασσας.
Η επιφάνεια του σώματος να είναι υγρή και γυαλιστερή, ενώ τα πλοκάμια και οι βεντούζες να αντέχουν σε ελαφρύ τράβηγμα και να μην αποσπώνται εύκολα.
Η σάρκα να είναι συμπαγής, ελαστική και γυαλιστερή ενώ τα μάτια να είναι γυαλιστερά, ζωηρά χωρίς κηλίδες.
Ακόμη, έχοντας υπόψη ότι η αξία του καλαμαριού είναι υπερδιπλάσια από αυτή του θράψαλου, καλό είναι να έχουμε στο μυαλό μας τις διαφορές στα χαρακτηριστικά ανάμεσα στα καλαμάρια και τα θράψαλα όταν τα βλέπουμε ολόκληρα και να μπορούμε να τα ξεχωρίσουμε, για να αποφύγουμε κάποια πιθανή παραπλάνηση.
Τα καλαμάρια και τα θράψαλα έχουν μια χαρακτηριστική μορφολογική διαφορά στη μορφή του πτερυγίου τους. Τα καλαμάρια έχουν ένα ρομβοειδές πτερύγιο που εκτείνεται στο μεγαλύτερο μήκος του σώματός τους, ενώ το πτερύγιο στα θράψαλα είναι τριγωνικού σχήματος και πιο πεπλατυσμένο. Όταν τα δύο είδη εκτίθενται νωπά πάνω στον πάγο είναι εύκολη η διάκρισή τους, γιατί τα θράψαλα διαθέτουν δέκα πλοκάμια παρόμοιου μήκους, ενώ τα καλαμάρια έχουν δύο χαρακτηριστικά πλοκάμια πιο επιμήκη σε σχέση με τα υπόλοιπα οκτώ.
Τα κατεψυγμένα (συσκευασμένα ή χύμα) κεφαλόποδα δεν πρέπει να πωλούνται με αλλοιωμένη χροιά, ενώ συνήθως καλύπτονται από ένα στρώμα πάγου. Μετά την απόψυξη το περιεχόμενο πρέπει να έχει το χρώμα και την οσμή του νωπού προϊόντος.
Τα αποψυγμένα αλιεύματα που πωλούνται χύδην, θα πρέπει να διατίθενται στην αρχική συσκευασία τους, η οποία θα πρέπει να φέρει το σήμα αναγνώρισης (οβάλ σφραγίδα) της εγκεκριμένης εγκατάστασης που πραγματοποιήθηκε η απόψυξή τους. Κατά την πώλησή τους πρέπει υποχρεωτικά εκτός από τις ενδείξεις στη συσκευασία τους να έχουν εμφανή δήλωση της αποψυγμένης κατάστασής τους με την αναγραφή της λέξης «αποψυχθέν» στην ενδεικτική πινακίδα πώλησης. Τονίζεται ότι απαγορεύεται η απόψυξη στα καταστήματα πώλησης.
Οστρακοειδή (π.χ. μύδια, κυδώνια, γυαλιστερές, στρείδια, αχιβάδες, χτένια)
Εφόσον πωλούνται νωπά με κέλυφος θα πρέπει να είναι ζωντανά και αυτό φαίνεται εύκολα αν ισχύουν τα εξής:
Το κέλυφος είναι κλειστό και ανοίγει πολύ δύσκολα ή αν είναι μερικώς ανοιχτό με την ελάχιστη πίεση πάνω στο κέλυφός κλείνει μόνο του ερμητικά.
Το περιεχόμενο είναι υγρό, καθαρό και άοσμο.
Η σάρκα είναι υγρή, γερά προσκολλημένη στο κέλυφος. Είναι χαρακτηριστικό ότι με τσίμπημα καρφίτσας ή με λίγες σταγόνες λεμονιού προκαλείται συστολή του σώματος.
Για τα αποφλοιωμένα μύδια που πωλούνται πάνω σε πάγο, παρατηρούμε αν η σάρκα τους είναι γυαλιστερή, συνεκτική και αναδίδει μυρωδιά θάλασσας. Τα μύδια πωλούνται επίσης και κατεψυγμένα με ή δίχως κέλυφος.
Μαλακόστρακα (π.χ. γαρίδες, καραβίδες, αστακοί, καβούρια)
Τα βρίσκουμε στην αγορά είτε ως νωπά, είτε ως κατεψυγμένα, είτε ως αποψυγμένα. Όσον αφορά τα νωπά, ελέγχουμε ότι:
Δεν έχουν δυσάρεστη οσμή, αλλά αναδίδουν την χαρακτηριστική οσμή της θάλασσας.
Τα πόδια τους είναι στερεά κολλημένα στο σώμα και σκληρά.
Η μεμβράνη του θώρακα είναι τεντωμένη, ανθεκτική και διαφανής.
Το κεφάλι και ο θώρακας είναι ανοιχτόχρωμα, όχι μελανού χρώματος και δεν πρέπει να έχουν μαύρες κηλίδες.
Να έχουν αντανακλαστικές κινήσεις στα μάτια, στις κεραίες και στα πόδια όταν είναι ζωντανά.
Γενικά, να γνωρίζουμε ότι οι φρέσκες γαρίδες γλιστρούν εύκολα από το χέρι.
Αχινοί
Οι αχινοί πρέπει κατά την αγορά τους να είναι ζωντανοί, κάτι που διακρίνεται εύκολα από την κίνηση των αγκαθιών τους.
Όταν επιλέγουμε κονσέρβες ιχθυηρών που διατηρούνται στο ψυγείο ή εκτός ψυγείου, προσέχουμε να είναι ακέραιες και σφραγισμένες, χωρίς βαθουλώματα ή διογκώσεις.
Άλλα σαρακοστιανά εδέσματα
Ο ταραμάς συναντάται σε μορφή πάστας και πρέπει να έχει ομοιόμορφο χρώμα. Πιθανή αλλοίωση στον ταραμά διαπιστώνεται από την εμφάνιση μούχλας, την ξηρότητα, την τάγγιση, την πικρή ή ξινή γεύση.
Τροφικές Αλλεργίες
Τόσο τα ψάρια, τα μαλάκια και τα οστρακοειδή, όπως και οι σπόροι σησαμιού και οι ξηροί καρποί (πρώτες ύλες για τον χαλβά) είναι από τις ουσίες που μπορεί να προκαλέσουν αλλεργίες ή δυσανεξίες. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αναγνωρίσει με κανονισμό τις 14 ουσίες ή προϊόντα που προκαλούν πιο συχνά τροφικές αλλεργίες ή δυσανεξίες (παράρτημα ΙΙ του Κανονισμού 1169/2011). Οι ουσίες αυτές πρέπει να αναγράφονται ευκρινώς στα προσυσκευασμένα τρόφιμα, είτε χρησιμοποιούνται ως πρώτη ύλη, είτε μπορεί να περιέχονται ίχνη αυτών από διασταυρούμενη επιμόλυνση. Στα μη προσυσκευασμένα τρόφιμα και σε χώρους μαζικής εστίασης οι υπεύθυνοι πρέπει να είναι σε θέση να μας παρέχουν τις απαραίτητες πληροφορίες είτε μέσω του μενού, είτε μέσω πινακίδων, είτε και προφορικά εφόσον υπάρχει γραπτή ενημέρωση (σε μενού, σε καταλόγους ή σε πινακίδες) για την ύπαρξη αλλεργιογόνων στα τρόφιμα.
Αν σκοπεύουμε να μαγειρέψουμε κάτι για φίλους ή την οικογένειά μας ή να πραγματοποιήσουμε κάποιο τραπέζι, δεν ξεχνάμε να τους ρωτήσουμε αν υποφέρουν από κάποια τροφική αλλεργία, ώστε να προσέξουμε τα υλικά που θα χρησιμοποιήσουμε ή να τους προειδοποιήσουμε να μην φάνε κάποια από τα φαγητά.
Αν κάποιος νιώσει αδιαθεσία ή παρουσιάσει αλλεργική αντίδραση μετά από κατανάλωση κάποιου τρόφιμου, θα πρέπει να αναζητήσει άμεσα ιατρική βοήθεια.
Ο Ε.Φ.Ε.Τ. σας εύχεται Καλή Σαρακοστή!
* Φωτογραφία από Prierlechapelet από το Pixabay
